مسجد و مدرسه عالي شهيد مطهري

اعظم حاج ميرزا حسينخان صدراعظم و وزير امور خارجه طاب ثراه

بدستياري و استظهار برادر اکرم خود حضرت اجل ارفع اشرف امجد مشيرالدوله يحيي خان وزير عدليه اعظم دام مجده العالي … بوجهيکه شايد و وصفي که بايد از روي صدق و صفاي نيت طوبت بنا نهاد بدون امساک در خرج و صرف اموال و بتسامح عاملين اسفال و اعمال اسفال و اعمال بسعي و مراقبت استادان نازک انديشه و معماران سنمار پيشه و اهتمام مقرب ااخاقان احمدعلي خان سرتيپ کارفرماي مسجد جديدالبناء مبارک ناصري صورت انجام داد … ۱۳۰۲ … الحقير الفقير الم ذنب غلامرضا” . براساس ديگر کتيبه هاي سردر، خط کتيبه ها از “ميرزا غلامرضا اصفهاني ” و “عمادالکتاب ” و کاشي ها از “استاد محمد صادق کاشاني ” و “استاد علي اکبر” است .

786

بعد از سردر، هشتي چهار ضلعي قرار دارد که به وسيله دو راهرو در سمت راست و چپ، به صحن مجموعه راه دارد . پوشش هشتي در اطراف، يزدي بندي و در بالا، رسمي بندي است . اين هشتي داراي تزيينات کاشيکاري، کتيبه و نورگيري مشبک از آجر لعابدار است . بر کاشي هاي اين قسمت، تاريخ ۱۲۹۸ ه-. ق خوانده مي شود . در مدخل راهروي سمت چپ اين هشتي، کتيبه “بفرمايش عاليجاه احمد عليخان و اهتمام عاليجاب خيرالحاج حاجي ابوالحسن معمار خاصه عمل کارخانه استاد علي اکبر ۱۲۹۸ ” ثبت شده است . سردر شرقي بنا در خيابان سيدرضي واقع شده و فاقد مناره و کتيبه است .

سطح سردر داراي طاقنما و تزيينات کاشيکاري و گره چيني است . در پشت سر اين سردر، هشتي شرقي واقع است که توسط يک راهرو به صحن حياط مرتبط مي شود . اين هشتي با طاق هفت کاسه يا طاق معلق، يکي از کارهاي برجسته استاد جعفرخان معمار باشي کاشاني – متوفاي ۱۳۱۲شمسي – است . اين هشتي داراي تزيينات کاشيکاري و رسمي بندي است . در وسط مجموعه، صحني آجر فرش به ابعاد ۶۰×۶۰ متر واقع گرديده و در وسط آن حوض بزرگ دايره شکل، باغچه هاي متعدد و در اطراف آن، ايوان هاي چهارگانه و ۶۰حجره در دو طبقه قرار دارد . بر نماي حجره ها وايوان هاي اطراف صحن ، خلاصه وقف نامه مسجد و مدرسه بر کاشي به خط “ميرزا غلامرضا” و کار “استاد صادق کاشي ” نوشته شده است . در طرفين ايوان ها و پشت حجره ها، چند شبستان و چند مدرس ساخته شده است .

ايوان جنوبي، اصلي ترين ايوان مسجد است . سطح ونماي اين ايوان داراي تزيينات غني و متنوع کاشيکاري است که بعدها تعمير و تجديد شده است . در سقف ايوان کاشيکاري، نه کاسه و در کنار آن، يزدي بندي هاي بسيار زيبايي اجرا شده است . ازاره ايوان، سنگي است و به صورت زيبايي حجاري شده و عبارات “عمل عبدالله قزويني حجار ۱۳۰۳” و “عمل عمو غلامحسين حجار ۱۳۰۳” بر آن نقر شده است . در اين ايوان، دو راهرو وجود دارد که به دو مدرس جانبي راه پيدا مي کند . در دوسمت اين ايوان، در مجموع ، چهارمناره کاشيکاري زيبا ساخته شده که راه پله مياني آنها از پشت بام است . در پشت اين ايوان جنوبي، شبستان تابستاني به ابعاد ۶۰/۴۱×۶۸/۴۳ متر واقع است که به وسيله گنبد طاقي رفيعي پوشش يافته است . اين شبستان داراي ازاره اي از سنگ مرمر به ارتفاع ۵/۱متر است . در ضلع جنوبي شبستان، محرابي با تزيين کاشي و مقرنس قرار دارد . سطوح مختلف اين شبستان با تزيينات کاشي، يزدي بندي، رسمي بندي- با طرحهاي متنوع – و کتيبه هايي تزيين گرديده است . گنبد به ارتفاع ۴۴/۳۷ متر، بر روي اين شبستان و به کمک چهار پايه استوار است .

بر بالاي اين چهارپايه، چهار طاق رومي به دهانه ۵/۱۴ متر بر پا شده که خود به وسيله چهار لنگه آجري به هشت ضلعي و سپس دايره تبديل شده گنبد بر آن قرار گرفته است . گنبد از نوع خفته با خيز کم و ساقه کوتاه در چهار جهت داراي روزنه است و از بيرون و داخل با تزيينات متنوع کاشي پوشيده شده است . ساقه کوتاه گنبد از بيرون با گره چيني تزيين شده و بر بدنه آن نيز ترنج هاي زيبا به همراه کتيبه هايي طراحي شده است . زمينه کاشيکاري سطح گنبد سفيد است . اين کاشيکاري چندين بار از جمله در سال هاي ۱۳۰۷و۱۰۳۸ ه-. ش تعمير و تجديد شده است؛ گنبد با گذشت زمان صدمات زيادي متحمل شده که در دوره اخير توسط سازمان ميراث فرهنگي تعمير و بازسازي شده است . بر بالاي شبستان، در چهار طرف گنبد، چهار طاق بلند قرار گرفته که به همراه گنبد، فضاي شبستان تابستاني را مي پوشاند . ايوان هاي ديگر صحن نيز داراي تزيينات متنوع کاشي، طاقنماها و کتيبه هاي قرآني و تاريخي است . بر بالاي ايوان شمالي، دو مناره و در وسط آنها ، برج ساعت ساخته شده است . مناره ها، قرينه يکديگر و داراي تزيينات کاشي، مقرنس، کتيبه و مأذنه هستند .

برج ساعت به صورت مکعب مستطيل داراي تزيينات کاشي است و ساعت آن ، دو صفحه به طرف شمال و جنوب دارد. ضلع شرقي صحن و پشت ايوان شرقي، مسجد چهل ستون يا شبستان زمستاني مجموعه واقع شده که ورودي اصلي آن از طريق ايوان شرقي است . اين شبستان داراي ۴۴ ستون سنگي در ۴ رديف ۱۱ تايي است که در بالا به وسيله تويزه هاي آجري به همديگر متصل شده و با چشمه طاق هايي پوشش يافته اند . ستون هاي شبستان، از قطعات سنگي حجاري شده است و از سه قسمت پايه، ساقه و سرستون مقرنس تشکيل مي شود . ستون ها، طاق ها و پوشش اين مسجد به همراه تزيينات حجاري، گچبري، رسمي بندي و مقرنس، ترکيب دلپذيري را ارائه مي دهد.در طاق هاي مياني ، نورگيرهايي با شيشه رنگين تعبيه کرده اند که بر زيبايي مزبور مي افزايد . مسجد داراي کتيبه هاي متعددي است .

در ضلع جنوبي، محراب اصلي مسجد با مقرنس هاي گچي، تزيينات گچبري و مرمري قرار دارد و در دو طرف آن، دو محراب ديگر با تزيينات رسمي بندي و گچبري ديده مي شود. ازاره اين شبستان از سنگ سفيد است . در شمال ايوان شمالي و در شرق و غرب ايوان جنوبي، مدرس هاي سه گانه مسجد واقع اند که چون بخش هاي ديگر، با تزيينات کاشيکاري، گچبري، کتيبه و آيينه کاري تزيين شده اند . در اطراف صحن مجموعه، در دو طبقه، ۶۰ حجرهد (۲۹ حجره در طبقه اول و ۳۱ حجره در طبقه دوم) ساخته شده است. تمام حجره هاي طبقه اول، بعد از سکويي که در جلوي طاقنماي حجره قرار دارد، داراي ازاره کاشيکاري هستند . در فاصله بين دو حجره در قسمت ازاره، تزيينات سنگي وجود دارد . اين حجره ها عموما داراي نقشه مستطيل شکل هستند و سقف آنها با چهار تويزه پوشش گرديده و انواع تزيينات کاشيکاري، گره چيني، رسمي بندي در ايوان حجره ها و پشت بغل آنها به کار رفته است .

در اطراف حجره هاي طبقه دوم مجموعا شش بهارخواب يا بالکن ساخته شده که آنها نيز با کاشيکاري، طاقنماها، کتيبه ها و گره چيني تزيين يافته اند . در جلوي اين بالکن ها، نرده هاي آجري مشبکي با لعاب فيروزه اي کار شده است . بناي مسجد و مدرسه عالي همچنين داراي آب انباري با هشت ستون سنگي حجيم، کتابخانه معتبر، حياط خلوت و بناها و تأسيسات ديگر است . اين بنا به شماره ۲۶۰به ثبت تاريخي رسيده است



ادامه مطلب
مطالب مشابه
دیدگاه ها

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتار کمک بگیرید


Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.